Codeso
Atópase na vertente leste da Serra do Pico Sacro, cunha extensión de 3,10 Km2 sobre un terreo irregular con moitos desniveis e unha altitude media de 188 m., aínda que moi frondoso e produtivo. Constitúen as súas principias producións a gandaría e a forestal, así como as xeomineiras de cuarzo.
Habitan nesta parroquia 365 habitantes distribuídos en seis entidades: Ardesende, Casalvieito, Casaldesuso, Engas, O Outeiro e Santaia. Cruza esta parroquia a estrada AC 940 Padrón-Arzúa, así coma a estrada provincial que enlaza Codeso con Boqueixón e Sergude.
Igrexa Parroquial de Santa Eulalia de Codeso
Entre os anos 1881 e 1882, ante o estado ruinoso da primitiva igrexa, reconstrúese un novo templo que se proxecta seguindo as pautas do estilo historicista desta época. A súa fachada é a que mellor reflicte o clasicismo decimonónico, depurado ata o límite, con muros rectos e lisos carentes de ordes. No seu interior, os muros están desprovistos de decoración, destacando unicamente as pilastras de orde toscana que serven de soporte á bóveda da nave e o sinxelo entaboamento que recorre toda a nave.
· Retablos: Retablo Maior, Retablo de San Xosé e Retablo da Nosa Señora do Carme.
· Imaxinaría: Nosa Señora de Fátima, Inmaculada Concepción, San Antonio de Padua, Santa Eulalia, Cristo atado á columna, Virxe Dolorosa, San Francisco de Asís, San Xosé, San Paio, Neno Xesús Salvador, Sagrado Corazón de Xesús e San Roque.
Capela de San Paio
Situada á beira do río Pontillón, presenta unha nave rectangular construída na segunda metade do século XVII. Foi totalmente rehabilitada en 2003 polo Concello, xa que se atopaba en estado de abandono dende mediados do século XX.
O entorno desta capela está formado polo que quizais sexa o mellor conxunto natural e etnográfico do Concello, inmerso nun frondoso e espectacular bosque de ribeira. Así, nun dos muros do adro está a Fonte do Santo. As súas augas, segundo a tradición, logran curar o “asombramento” nos nenos, que din que causan os gatos. Aproximadamente a uns 100 m. do templo un afluente do río Pontillón forma no inverno unha espectacular caída de auga. Unha segunda fervenza, de sete metros de altura está situada a uns 300m. augas abaixo, á que se pode acceder por un sendeiro que discorre paralelo a unha canle de auga para os muíños da zona. Varios destes muíños están restaurados.
MUÍÑOS E FERVENZA DA ÁREA NATURAL DA CAPELA DE SAN PAIO
Aproximadamente a uns 100 m. da Capela de San Paio, un afluente do río Pontillón forma unha espectacular fervenza. Unha segunda fervenza, de sete metros de altura está situada a uns 300m. augas abaixo, á que se pode acceder por un sendeiro que discorre paralelo a unha canle de auga para os muíños da zona. Nesta área natural atópanse tamén dous muíños restaurados
Cruceiro de Ardesende
Realizado en granito presenta unha plataforma cuadrangular cun grao e pedestal cúbico con remate moldurado. Varal octogonal, capitel cuadrangular con media cana e cruz romboide.
Cruceiro da Igrexa
Con plataforma e pedestal cuadrangular rematado en bocel. Capitel cuadrangular con molduras e cruz circular. No seu anverso a imaxe do Crucificado e, no seu reverso, a Virxe Purísima coroada. Realizado en granito.
Casa Grande de Romay
Situada no lugar de Engas, foi antiga residencia de militares e pertence á devandita familia. Destaca o seu hórreo construído en madeira sobre piares de cantaría e un antigo pombal de planta redonda.
Casa Grande de Balado
Localízase en Ardesende e atópase en bo estado de conservación. As referencias que dela se coñecen datan do ano 1693.
Casa de Matelo
Situada no Outeiro, as primeiras referencias sobre ela atopámolas en torno ao ano 1702, ligadas ao muíño de Matelo. En deficiente estado de conservación.
Miradoiro “Pena do Corvo”
Localízase a 337 m. de altura e ofrece unha fermosa vista sobre o barranco de Gundián (Ponte Ulla). Di a lenda que na Pena do Corvo hai unha pegada de cabra aínda sen descubrir, baixo a cal hai ouro.
Local Sociocultural de Codeso
